हिन्दू
सनातन परम्परामा अक्षय तृतीया एक अत्यन्त पुण्यदायी
तथा फलदायक तिथि मानिन्छ ।
वैशाख शुक्ल पक्षको तृतीया तिथिमा पर्ने यस दिनलाई 'अक्षय'
अर्थात् 'कुनै दिन पनि
नष्ट नहुने फल दिने तिथि
भनेर वर्णन गरिएको छ । यो
दिन धार्मिक, सामाजिक तथा सांस्कृतिक दृष्टिले
अत्यन्त महत्वपूर्ण छ, जसको पुष्टि
विभिन्न पुराण तथा धर्मशास्त्रहरूले गरेका
छन् ।
१. स्कन्दपुराणमा यस्तो उल्लेख गरिएको छ —
"अत्रैव
दत्तं स्वर्गाय, पवित्राय च मानवैः।
अक्षयां
लभते लक्ष्मीम्, अक्षय्यां च गतिं लभेत्॥"
(स्कन्दपुराण,
वैशाख माहात्म्य) यस श्लोकमा अक्षय
तृतीयाका दिन दान, जप,
तप आदि गर्नाले स्वर्ग
प्राप्त हुन्छ र अक्षय लक्ष्मी
तथा अक्षय गति प्राप्त हुन्छ
भनेर बताइएको छ।
२. भविष्य पुराणअनुसार —
"वैशाखे
शुक्लपक्षे तु तृतीयायां विशेषतः।
यस्यां
तिथौ कृते दानं अक्षयं
स्यात् तदुच्यते॥"
(भविष्य
पुराण )
यस तिथिमा गरिएको दान, पुण्य, स्नान,
जप आदि कर्महरू अक्षय
अर्थात् नष्ट नहुने हुन्छन्
भन्ने उल्लेख पाइन्छ।
पौराणिक
र सान्दर्भिक घटनाहरू
१. परशुराम जयन्ती: अक्षय तृतीया दिन श्री विष्णुको
छैठौं अवतार परशुरामको प्राकट्य भएको दिन हो
। यस कारण यसलाई
'परशुराम जयन्ती' पनि भनिन्छ ।
२. द्रौपदीलाई अक्षय पात्रको वरदान: महाभारत कालमा यही दिन भगवान्
कृष्णले द्रौपदीलाई 'अक्षय पात्र' (जसबाट अनन्त भोजन प्राप्त हुन्थ्यो)
दिएका थिए, जसले पाण्डवहरूको
वनवासकालमा ठूलो राहत पुर्याएको थियो।
३. गंगावतरण: कतिपय परम्परामा यही दिन गङ्गा
माटोमा अवतरित भएको विश्वास गरिन्छ,
त्यसैले यस दिन गङ्गा
स्नान वा पवित्र नदी
स्नानको विशेष महत्त्व छ।
४. त्रेतायुगको प्रारम्भ: पुराणहरूका अनुसार त्रेतायुगको आरम्भ पनि यही तिथिमा
भएको हो।
धार्मिक
क्रियाकलापहरू
यस दिन स्नान, जप,
दान, होम, ब्राह्मण भोजन,
पितृ तर्पण, तुलसीको रोपाइँ, जौ र गहुँको
दान आदि गर्नु विशेष
पुण्यदायी मानिन्छ। खासगरी सुन, अन्न, वस्त्र,
जल, छाता, चप्पल, पंखा आदि दान
गर्नु अक्षय फलदायी हुने विश्वास छ।
व्रत
राख्नेहरूले फलाहार गरी श्रीहरिको पूजा,
विष्णुसहस्रनाम पाठ, गीता पाठ
गर्ने परम्परा छ।
निष्कर्ष:
अक्षय
तृतीया हिन्दू धर्मको अत्यन्त पुण्यदायी तिथि हो, जसको
पुण्य फल युगौंसम्म अक्षय
रहन्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ । धार्मिक ग्रन्थहरूले
पनि यस दिनलाई विशेष
मान्दै आएका छन् ।
यस दिन सत्कर्ममा प्रवृत्त
भएर दान, जप, तप,
पूजा आदि गर्नु आत्मिक
उन्नतिका निम्ति कल्याणकारक सिद्ध हुन्छ ।
