वैदिक सनातन
हिन्दु धर्मअनुसार शिवरात्रिलाई भगवान् शिवको उपासना गर्ने विशेष पर्व मानिन्छ । यसलाई
फाल्गुन कृष्ण चतुर्दशीको रात्रिमा मनाइन्छ। यस रातलाई "शिवको रात" भनिन्छ,
यो दिन भगवान् शिव स्वयं लिङ्गरूपमा प्रकट हुनुभएको प्रसङ्ग पुराणहरूमा पाइन्छ साथै
यही दिनलाई भगवान् शिव र माता पार्वतीको विवाह सम्पन्न भएको दिनका रूपमा पनि मानिदै
आएको छ ।
यो पर्व विशेष
गरी भगवान् शिवको उपासना, व्रत, जागरण, र महामृत्युञ्जय जप आदिका लागि अति नै महत्त्वपूर्ण
मानिन्छ। यस रातमा व्रत बस्दा र भगवान् शिवको आराधना गर्दा जन्म-जन्मान्तरका पाप नष्ट
भई मोक्ष प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ ।
पुराणहरूमा
शिवरात्रिको वर्णन:
शिवरात्रिको
महिमा शिव पुराण, लिङ्ग पुराण, स्कन्द पुराण, पद्म पुराण, गरुड़ पुराण, मत्स्य पुराण
आदि ग्रन्थहरूमा विस्तारपूर्वक वर्णन गरिएको छ।
१. शिव पुराणमा
वर्णन
शिव पुराण
(विद्येश्वर संहिता ९.३५-४०) मा भनिएको छ कि शिवरात्रिको व्रत गर्ने व्यक्तिलाई समस्त
पापबाट मुक्ति मिल्छ र मोक्ष प्राप्त हुन्छ।
शिवरात्रिव्रतं
नाम सर्वपापप्रणाशनम्।
आचार्येणैव
कर्तव्यं विशेषाद् वैष्णवैः सदा॥
अर्थ: शिवरात्रिको
व्रत सम्पूर्ण पापहरूको नाश गर्ने हो। विशेष रूपमा वैष्णवहरूले समेत यो व्रत गर्नुपर्छ
।
२. लिङ्ग पुराणमा
शिवरात्रिको महिमा :
लिङ्ग पुराणमा
शिवरात्रिलाई परम पवित्र दिन भनिएको छ, भगवान् शिव स्वयं ज्योतिर्लिङ्गरूपमा प्रकट
हुनुभएकोले यो दिनमा शिव जीको विशेष पूजा अर्चना गरिन्छ ।
फाल्गुनकृष्णचतुर्दश्यां
निशीथे शिवलिङ्गकम्।
उत्पन्नं तत्
महापुण्यं तस्मात् सायं प्रतर्पयेत्॥
अर्थ: फाल्गुन
कृष्ण चतुर्दशीको रात शिवलिङ्गको उत्पत्ति भएको थियो। त्यसैले यस रातमा भगवान् शिवको
विशेष रूपमा पूजा गर्नुपर्दछ ।
३. स्कन्द पुराणमा
शिवरात्रिको माहात्म्य :
स्कन्दपुराणमा
बताएअनुसार शिवरात्रिको व्रत गर्दा अश्वमेध यज्ञको फल समेत प्राप्त हुन्छ।
शिवरात्रिव्रतं
यस्तु करोति श्रद्धयान्वितः।
सर्वपापविनिर्मुक्तः
शिवलोकं स गच्छति॥
अर्थ: जसले
श्रद्धाका साथ शिवरात्रिको व्रत गर्छ, ऊ सबै पापबाट मुक्त भई शिवलोकमा जान्छ ।
शिवरात्रिमा
जागरम र व्रतको महत्त्व
शिवरात्रिको
रातभर जागरण गरेर भगवान् शिवको पूजा गर्नाले असीम पुण्य प्राप्त हुने कुराको उल्लेख
पुराण आदिमा गरिएको छ-
जाग्रतो वै
सदा भक्त्या योऽर्चयेत् शंकरं नरः।
स गच्छेद् शिवसायुज्यं
यावच्चन्द्रदिवाकरौ॥
अर्थ: जो व्यक्ति
श्रद्धाका साथ रातभर जागरम बसेर शिवजीको पूजा गर्छ, उसले शिवसायुज्य प्राप्त गर्दछ
।
निष्कर्ष :
शिवरात्रि भगवान्
शिवको आराधनाका लागि सर्वश्रेष्ठ पर्व हो । यसको महिमा विभिन्न पुराणहरूमा वर्णन गरिएको
छ । विशेष गरी शिव पुराण, लिङ्ग पुराण, स्कन्द पुराण आदिमा यसको महत्व व्यापक रूपमा
वर्णन गरिएको छ। यस रातमा भगवान् शिवको पूजा, व्रत, र जागरण गर्नाले असीम पुण्य प्राप्त
हुने र अन्त्यमा शिवसायुज्य प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास रहेको छ । शिवरात्रिका दिन
हिन्दुधर्मावलम्बीहरूले विभिन्न शिवालयहरूमा गएर भगवान् शङ्करको श्रद्धा र भक्तिका
साथ पूजा अर्चना गर्ने प्रचलन रहेको छ ।
